بيشتر مورچه‌هاي نر و ملكه داراي بال هستند، اما مورچه‌هاي كارگر بال ندارند و بيش از 3500 نوع مورچه در جهان وجود دارد. مورچه‌هاي مختلف بجز در اندازه از ديگر جهات كاملا به هم شبيه‌اند.

بعضي از مورچه‌ها در تپه يا خاك‌ها زندگي مي‌كنند. بعضي‌ها در چوب درخت بلوط لانه مي‌سازند. معمولي‌ترين آنها مورچه‌هاي قرمز و سياه نام دارند.

روي سر مورچه‌ها يك جفت شاخك يا آنتن مرتبا در حال جنبيدن است. مورچه بيني ندارد، ولي حس بويايي بسيار قوي‌اي دارد كه از طريق همين شاخك‌هاي روي سرش بو را حس مي‌كند و به وسيله همين شاخك‌ها مي‌تواند راه را پيدا كند يا دوستانش را شناسايي نمايد و همچنين با مورچه‌هاي ديگر ارتباط برقرار كند.

مورچه‌ها در قسمت سر خود يك مغز و يك جفت چشم مركب، دهان و آرواره‌هاي نيرومندي دارند علاوه بر چشم‌هاي مركب، اغلب مورچه‌ها داراي اندام بينايي ديگري نيز هستند كه همان حس بويايي است كه مي‌تواند راهش را پيدا كند.

اين حشره ممكن است بين 5/1 ميلي‌متر تا 50 ميلي‌متر طول بدنش باشد. تمام انواع مورچه‌ها به‌صورت اجتماعي زندگي مي‌كنند، اما تفاوت‌هاي خيلي زيادي در طرز زندگي و عادات خود دارند.

مورچه‌ها زندگي جالبي دارند. اجتماعات مورچه‌ها شبيه كشورهاي كوچكي است كه هر يك داراي ملكه و تعدادي مورچه‌هاي نر و ماده بالدار و كارگران مي‌باشد. ملكه مورچه‌ها يك مجتمع به وجود مي‌‌آورد. او لانه‌اي حفر مي‌‌كند و تخم‌هاي خود را در آن مي‌ريزد. بعد از اين‌كه تخم‌ها به نوزادان كوچك بدون دست و پايي تبديل شدند، مادر مورچه‌ها به هر يك كمك مي‌كند تا به دور خود پيله‌اي بتنند تا هنگامي كه مورچه به حد كافي رشد كند و بعد ملكه مادر يك سر پيله را سوراخ كرده و مورچه را از پيله‌اش بيرون مي‌كشد و پس از آن بلافاصله مشغول به كار مي‌شوند.

چون مورچه‌هاي كارگر تازه متولد شده و زندگي خود را آغاز كرده‌اند، بايد به رسيدگي و مراقبت از مادرشان و بقيه اعضاي مجتمع بپردازند.
يكي از كارهاي مورچه كارگر اين است كه آذوقه جمع‌آوري كند و به لانه ببرد تا براي فصل زمستان كه از داخل زمين بيرون نمي‌آيند، غذاي كافي داشته باشند.

مورچه با اين‌كه جثه خيلي كوچكي دارد، ولي توانايي‌اش در حمل بار خيلي زياد مي‌باشد و باري حداقل 10 يا 15 برابر وزن خودش را مي‌تواند حمل كند.

مورچه‌ها جانوران بسيار زحمت‌كشي هستند و تمام عمر خود را فقط كار مي‌كنند. ولي قابل توجه است كه همه مورچه‌ها داخل زمين زندگي نمي‌كنند.بعضي از مورچه‌ها هم هستند كه خارج از زمين لانه مي‌سازند. مانند مورچه‌هاي درشتي كه در چوب زندگي مي‌كنند و نسبت به مورچه‌هاي كوچك قدرت‌نمايي مي‌كنند. آنها اسير مي‌گيرند و به جنگ انواع كوچكتر از خود مي‌روند و آنها را از لانه‌هاي خود بيرون مي‌كنند و تخم‌ها و كرم‌هاي حشره و نوزادان و انبارهاي مواد خوراكي آنها را غارت مي‌كنند و به لانه‌هاي خود مي‌برند و مواد غذايي آنها را مصرف مي‌كنند و از كرم‌هاي حشره و نوزادان آنها با دقت مواظبت كرده تا اين‌كه رشد كنند و به حد بلوغ برسند و آن وقت به خدمت اربابان تازه خود درآيند.بعضي مورچه‌ها هم هستند كه در آفريقاي جنوبي زندگي مي‌كنند كه گوشتخوارند و مورچه‌هاي سواره نام دارند و در صف‌هاي طولاني و پشت سر هم در جستجوي گوشت حركت مي‌كنند و موجب ترس و وحشت مي‌شوند.بزرگترين و درنده‌ترين حيوانات در مقابل لشكر اين نوع مورچه‌ها عاجزند.